Konzervatori Zavoda za zaštitu spomenika kulture od zuba vremena spasli somborski simbol
Postoje satovi u svetu i kod nas koji su simboli zdanja i mesta na kojima otkucavaju tačno vreme, ali nas nijedan ne podseća toliko na prolaznost života kao sunčani sat u srcu Sombora. I to čini više od 175 leta. Koliko na starom baroknom zdanju franjevačkog Župnog dvora nepogrešivo pokazuje tačno vreme.
Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture
Sunčani sat, nastao 1850. godine, delo je Jovana Čokora (Baja, 1810 – Sr. Karlovci, 1871), profesora mađarskog jezika, pedagogije, metodike, ugarske istorije i aritmetike u somborskoj Preparandiji. Kako se amaterski bavio astronomijom dobio je saglasnost da načini sunčane časovnike na rimokatoličkom Župnom dvoru Crkve Presvetog trojstva (Plebanije), i na Pravoslavnoj crkvenoj opštini koji nije sačuvan.
Pošto je znanje đacima Učiteljske škole uglavnom „uterivao” šibom i strogim fizičkim kažnjavanjem, izazvao je takvu omrazu među đacima i stanovništvom da je 1852. godine morao da napusti Sombor i mesto upravitelja Učiteljske škole.
Sat predstavlja jedinu sačuvanu znamenitost ove vrste u Srbiji. Oslikan po primeru mnogih tadašnjih sunčanih satova, on ima barokne elemente, sliku Arhanđela Gavrila koji prema predanju donosi sudbinu datu od Boga u trenutku rođenja, petla kao simbol novog dana i ljudsku lobanju kao simbol trenutka smrti. Ispod slike i ispisanih arapskih brojeva je upozoravajući dvojezičan natpis: „Jedan ti je od ovih poslednji!“ – „Egy ezekből végórád!“. Iako je ovaj natpis deo opšteevropske barokne tradicije, legenda kaže da je profesor Čokor reči ispisao u znak osvete Sombrcima zbog toga što su ga proterali iz grada.
Graditelj Čokor
Posle odlaska iz Sombora Čokor se zamonašio u manastiru Kuveždin na Fruškoj gori, uzevši monaško ime Julije. Patrijarh Josif Rajačić ga je, ubrzo, poslao u Beč, na izučavanje štamparske veštine, da bi potom bio posatvljen za upravnika srpske Mitropolitsko-gimnazijske štamparije i taj posao obavljao je do 1865. godine, kada je postavljen za arhimandrita manastira Grabovca u Baranji. Bio poslanik na Srpskom crkveno-narodnom saboru u Sremskim Karlovcima, za vreme čijeg zasedanja je i preminuo.
Kako gleda na Trg Svetog Trojstva i čuvenu pijacu “u lancima” svedok brojnih događaja koji su ispisali istoriju ove bačke varoši. Ali da samom časnovniku ne otkuca poslednji čas i postane primer prolaznosti na koju opominje, postarali su se stručnjaci Pokrajinskog zavoda za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin.
-Izložen zubu vremena i pre svega atmosferskim uticijima, više je puta u toku istorije svog postojanja morao da bude restauriran. Iz kandži efemernosti spasio ga je Pokrajinski zavod za zaštitu spomenika kulture Petrovaradin, 2013. godine – podseća Danijela Simić iz ove ustanove.
– Zoran Barišić, slikar-konzervator kao rukovodilac projekta i spoljni saradnik Bojan Stanković imali su pred sobom kompleksan zadatak. Nakon izvršenih ispitivanja sliku su razdvojili na četiri partije, na mestima na kojima će biti najlakše izvršiti retuš spojeva, a zatim su slikani sloj tehnikom strapiranja odvojili od fasade Župnog dvora. Nakon čišćenja od ostataka maltera i sušenja slikanog sloja, slika je preneta na konstrukciju prethodno sačinjenu od lakog drveta koja je formirana u vidu rešetke i ispunjena stiroporom kao najlakšim mogućim materijalom, preko kojeg je zalepljena fasadna mrežica. Sunčani sat, prenet na novi nasolilac, retuširan je i izložen u Gradskom muzeju Sombor. Župni dvor je u međuvremenu okrečen i posle sušenja fasadnog maltera izrađena je replika sunčanog sata, po uzoru na original, izvedena slikarskim akrilnim bojama i zaštićena akrilnom smolom. U utakmici protiv prolaznosti, konzervatori Zavoda upisali su još jedan bod.
Pratite nas i putem iOS i android aplikacije
