Vesti

Predloženu studiju finansirala Trampova administracija

5. novembar 2026.

PLANIRANO ispitivanje vakcine protiv hepatitisa B na novorođenčadima u Gvineji Bisao je otkazano nakon optužbi da je istraživanje neetično i neokolonijalno. Projekat su finansirale Sjedinjene Američke Države, a policija je zaplenila pošiljku vakcine iz istraživačkog centra koji je u centru spora.

ОТКАЗАНО ИСПИТИВАЊЕ ВАКЦИНА НА БЕБАМА У АФРИЦИ: Предложену студију финансирала Трампова администрација

Predlog studije izazvao je međunarodne kritike jer je plan predviđao da polovina beba koje učestvuju u ispitivanju neće primiti vakcinu koju preporučuje Svetska zdravstvena organizacija (SZO).

Kakvo je testiranje bilo u pitanju?

Studija je trebalo da se sprovede u istraživačkom centru Bandim Health Project, koji posluje u Gvineji Bisao od 1978. godine.

Plan je bio da se obuhvati 14.000 novorođenčadi, od kojih bi polovina primila vakcinu protiv hepatitisa B odmah nakon rođenja, dok druga polovina ne bi.

Iz centra Bandim su naveli da je cilj bio da se istraži da li vakcina, primenjena na rođenju, ima šire zdravstvene efekte izvan same prevencije infekcije.

Naveli su ranije studije iz Gambije i Gvineje Bisao koje su pokrenule pitanja o mogućoj vezi sa povećanom smrtnošću.

Istraživači su tvrdili da Gvineja Bisao, uprkos preporukama SZO, trenutno rutinski ne vakciniše novorođenčad protiv hepatitisa B.

Ovo su videli kao jedinstvenu priliku da prouče efekte vakcine pre nego što bude zvanično uvedena 2028. godine.

Kritičari su, međutim, doveli u pitanje etiku uskraćivanja vakcine nekim bebama, posebno u jednoj od najsiromašnijih zemalja sveta gde je infekcija široko rasprostranjena.

Predloženu studiju finansirala je Trampova administracija, a Američki centri za kontrolu i prevenciju bolesti (CDC) dodelili su 1,6 miliona dolara Univerzitetu Južne Danske (SDU) u decembru 2025. godine.

Šta kaže Svetska zdravstvena organizacija?

Valter Kazadi Mulombo, predstavnik SZO u Gvineji Bisao, rekao je da su postali zabrinuti nakon što su počeli da dobijaju upite o studiji i da nigde nisu mogli da pronađu javno dostupan protokol istraživanja.

Istakao je da je glavni etički problem to što bi ispitivanje negiralo intervenciju za koju je već dokazano da štiti novorođenčad od hepatitisa B.

– Vakcina se koristi više od 30 godina u više od 115 zemalja. Studija koja bi negirala tu intervenciju kod nekih novorođenčadi je neetička – rekao je Mulombo.

Upozorio je da bebe mogu biti izložene virusu tokom porođaja ako je majka zaražena, kao i kasnije u životu.

Skoro petina stanovništva Gvineje Bisao je zaražena hepatitisom B, virusnom bolešću koja napada jetru.

Ljudi koji se zaraze u detinjstvu imaju veću verovatnoću da razviju hroničnu infekciju, koja prema podacima iz 2020. godine uzrokuje smrt kod 25% zaraženih, najčešće od otkazivanja jetre ili raka.

SZO trenutno sarađuje sa vladom kako bi ubrzala uvođenje vakcine pri rođenju.

– Očekivalo se da će zemlja uvrstiti vakcinu u redovan raspored vakcinacije 2028. godine, ali zvaničnici sada razmatraju njeno uvođenje već u prvom kvartalu sledeće godine – rekao je Mulombo.

Gvineja Bisao trenutno vakciniše decu protiv hepatitisa B u šest nedelja starosti, što je znatno manje efikasno.

Zašto je Gvineja Bisao odbila ispitivanje?

Vlada Gvineje Bisao zabranila je ispitivanja još u januaru i zatražila od stručnjaka iz Afričkog centra za kontrolu i prevenciju bolesti (Africa CDC) da pomognu u proceni studije.

Ministar zdravlja Kvinin Nantote rekao je u oktobru da je suspenzija i dalje na snazi i da je Savet ministara nije poništio.

– Bili smo iznenađeni kada smo iz medija saznali da bi studija mogla da se nastavi. Ogorčeni smo jer čak ni ja, kao nadležni ministar, nisam bio obavešten o tome – rekao je Nantote.

AFRICA NEEDS MEDICAL RESEARCH, BUT AFRICANS MUST NEVER BECOME EXPERIMENTAL COMMODITIES. The cancellation of a proposed US-funded hepatitis B vaccine trial involving 14,000 newborns in Guinea-Bissau should make every African think deeply about the relationship between Western medical research and Africa. Let’s be clear: Africa needs scientific research. We need vaccines, medical innovation, better healthcare systems and international scientific collaboration. We cannot afford to isolate ourselves from global medical advancement but there is a serious ethical question we must stop avoiding. Why was a study being proposed in which half of 14,000 newborn babies would receive a hepatitis B vaccine at birth while the other half would not, despite the WHO recommending vaccination within 24 hours of birth? Would the same research design have been accepted if those babies were born in American or European communities where the vaccine is readily available? This is where the conversation about medical exploitation becomes important. Africa’s poverty, weak healthcare infrastructure and limited access to medical resources must never become convenient conditions for conducting research that raises serious ethical concerns. There is a troubling power imbalance when wealthy institutions control the funding, research agenda and scientific infrastructure, while vulnerable African communities bear the risks. And let’s not pretend that signing a consent form automatically removes that imbalance. Informed consent must be meaningful. Parents must understand the risks, alternatives and purpose of a study. Independent ethical oversight must be genuine, not a formality. We should also remember that African countries are not short of intelligent scientists, capable researchers or institutions that can lead meaningful medical innovation. We must demand investment in African research capacity rather than remain passive participants in research designed elsewhere. The issue is not that foreign researchers want to study diseases in Africa. The issue is whether African lives receive the same ethical consideration as lives elsewhere. We cannot continue celebrating foreign medical funding while refusing to question who controls the research, who assumes the risks, who benefits from the discoveries and who ultimately owns the knowledge. Africa needs medical advancement, not medical exploitation disguised as scientific progress. Our children are not cheaper research subjects because they were born on this continent. Scientific progress should never require Africans to surrender their dignity, safety or right to equal ethical protection.
— Josh Mane (@JoshMane198494) November 5, 2026

Spor je eskalirao nakon što je danski univerzitet SDU objavio da je revidirani protokol studije dobio etičko odobrenje od „nadležnih organa u Gvineji Bisao“, što je Nantote negirao.

Dr Gevin Jamej, profesor globalnog zdravlja na Univerzitetu Djuk u SAD, oštro je kritikovao predlog.

– Ovo ispitivanje miriše na neokolonijalizam – rekao je i postavio pitanje zašto se takva studija ne sprovodi u Danskoj.

Dekan Univerziteta Djuk Jakob Grauslund naglasio je da ispitivanje nikada nije počelo, da nijedna beba nije bila uključena u studiju i da niko nije vakcinisan kao deo studije.

Ko je odobrio testiranje?

Univerzitet SDU je saopštio da je dobio pozitivnu procenu od sopstvenog komiteta za etiku istraživanja.

Grauslund je dodao da je univerzitet takođe zatražio dodatnu nezavisnu procenu, iako to nije bilo potrebno prema danskom zakonu.

Objasnio je da danske vlasti za etiku istraživanja nisu mogle da sprovedu pregled. Nakon što je etički komitet SDU dao zeleno svetlo, Grauslund je odlučio da projekat može da se nastavi.

Međutim, naglasio je da ovo ne zamenjuje posebnu dozvolu koju moraju da izdaju vlasti Gvineje Bisao.

Šta se desilo sa vakcinama?

Pravosudna policija Gvineje Bisao izvršila je 19. oktobra raciju u prostorijama zdravstvenog projekta Bandim u glavnom gradu Bisao i zaplenila seriju vakcina protiv hepatitisa B.

Policija je saopštila da je pošiljka bila namenjena vakcinaciji dece, ali nije otkrila koliko je doza zaplenjeno niti tačne razloge za istragu.

Naglasila je da sama zaplena ne znači nužno da su vakcine bile neispravne ili nebezbedne.

Nisu posebno potvrdili da li je istraga povezana sa planiranim ispitivanjem ili nekom drugom okolnošću. Grauslund je rekao da ne može da komentariše zaplenu.

Veza sa američkom politikom

Predloženo ispitivanje finansirala je vlada SAD pod vođstvom ministra zdravlja i socijalnih službi Roberta F. Kenedija Mlađeg, koji je bio poznat po svom skepticizmu prema vakcinama.

Pod njegovim vođstvom, Savetodavni komitet za vakcine SAD pokušao je da poništi dugogodišnju preporuku da sva novorođenčad prime vakcinu protiv hepatitisa B po rođenju, ali je savezni sudija kasnije blokirao tu odluku.

Kritičari su dovodili u pitanje da li je ova studija trebalo da posluži kao osnova za takvu promenu politike, iako za to ne postoje direktni dokazi.

Kenedi je ranije pohvalio danske istraživače i naveo njihov rad kako bi potkrepio zabrinutost oko bezbednosti vakcine, ali naknadna studija nekih od istih istraživača nije pronašla dokaze za ranije prijavljene neželjene efekte.

(Index hr)