Od Vuka Karadžića do Diznija i Netfliksa: Jedna Pepeljuga, bezbroj interpretacija | Srpska dijaspora

Nova animirana adaptacija „Pepeljuge“ pod naslovom „Steps“ dolazi na Netfliks krajem novembra, predstavljajući još jednu u nizu različitih interpretacija popularne bajke.

Radnja filma „Steps“ prati Pepeljugine „neshvaćene polusestre“ Lilit i Margot. Nakon što je okrive za magične nestašluke na kraljevskom balu, Lilit pretvara Margot u žabu. Ona je prinuđena da udruži snage sa Pepeljugom i jednim trolom kako bi spasla kraljevstvo i dokazala da i zlikovci zaslužuju srećan kraj.

Možda zvuči kao da Netliks u svojoj novoj animiranoj bajci „meša babe i žabe“, ali njihova verzija ne deluje tako neobično u poređenju sa onima koje su beležene vekovima unazad, a među njima je i jedna koju je zapisao Vuk Stefanović Karadžić.

VUKOVA PEPELJUGA

Bajka pod naslovom „Pepeljuga“ koju je Vuk Stefanović Karadžić objavio u knjizi „Srpske narodne pripovjetke“ 1853. godine znatno se razlikuje od one naširoko poznate koju je obradio Šarl Pero 1697. godine.

Kako piše Vuk u predgovoru, „Pepeljugu“ je imao napisanu i od pesnikinje Milice Stojadinović Srpkinje, kao i od zemunskog učitelja Dimitrija Čobića, ali verzija koju je štampao je ona koju je lično slušao u detinjstvu.

„Pripovijetka je ova naštampana i u Ljetopisu u I. č. od godine 1842 s potpisom na kraju I. S. (Jovan Subotić), i ova se od moje najviše po tom razlikuje što u njoj o kravi nema ni spomena“, navodi reformator srpskog jezika.

Upravo je pojava krave jedan od najupečatljivijih motiva Vukove verzije Pepeljuge.

Za razliku od Netfliksove adaptacije u kojoj jedna polusestra pretvara drugu u žabu, ili Diznijevog filma u kom dobra vila transformiše bundevu u kočiju, u Vukovoj varijanti bajke nakon što Mari (što je Pepeljugino ime u srpskoj verziji) ispadne vreteno u mističnu jamu majka joj postaje krava.

ARHETIP ZLE MAĆEHE

Lik zle maćehe postao je jedno od najprepoznatljivijih obeležja bajke o „Pepeljuzi“, pa je tako i u slučaju Vukove Mare.

Nakon što joj je majka postala krava, Marin otac se ponovo ženi, a u njihov dom dolazi i ćerka njegove nove supruge. Maćeha je u ovoj priči, podrazumeva se, glavni negativac.

„Maćeha stane odmah mrziti na svoju pastorku osobito za to što je ona bila mnogo ljepša od njezine kćeri: zabranjivala joj je da se umiva, češlja i preoblači, i svakojako je tražila uzroke da je kara i muči“, piše u Vukovoj verziji.

Dok u Diznijevoj interpretaciji dobra vila pomaže Pepeljuzi da se spase muka koje joj zadaje maćeha, Mari sa korica „Srpskih narodnih pripovjedaka“ pomagača predstavlja njena majka koja se prethodno pretvorila u kravu.

Ona nastavlja da joj pomaže i nakon što maćeha naredi da se usmrti, tako što šalje dva bela goluba koji sa njenog groba devojci govore kako da prevaziđe nedaće.

CRKVA UMESTO DVORA

Kulturološka razlika između srpske verzije bajke o „Pepeljuzi“ i one najpoznatije koju je Šarl Pero zapisao u Francuskoj ogleda se između ostalog u mestu na kom se odvija vrhunac radnje.

Mara ostaje kod kuće dok njena maćeha i polusestra idu u crkvu, za razliku od Peroove verzije u kojoj maćeha i polusestre ne dozvoljavaju Pepeljuzi da sa njima pođe na bal, koji princ organizuje na dvoru svog oca.

Naposletku Mara „uzme iz sanduka haljine sve od čistoga srebra, pak se obuče i otide u crkvu“.

Carev sin se u crkvi zaljubljuje u Maru, ali se ona iskrada „ispred svršetka leturđije“. Tome bi pandan u Peroovoj verziji bilo „pre no što izbije ponoć“.

Čuvena scena sa izgubljenom cipelicom postoji i u „Pepeljuzi“ koju je zapisao Vuk Stefanović Karadžić. Mara na izlazu iz crkve gubi papuču, po kojoj je carev sin prepoznaje i na kraju ženi.

Iako Vukovu „Pepeljugu“ odlikuju mračni, današnjem čitaocu začuđujući motivi i velike kulturološke razlike u odnosu na najpoznatiju verziju Šarla Peroa, u njenoj osnovi ostaje ista priča o devojci koja je suočena sa nepravdom pronašla svoj put ka srećnom završetku.