DNK iz kose Tomasa Džefersona otkriva njegov tajni život sa robinjom Sali Hemings | Srpska dijaspora
Kada su 2011. godine zaposleni u Nacionalnom muzeju američke istorije „Smitsonijan“ otvorili Bibliju koja je nekada pripadala Tomasu Džefersonu, između njenih stranica pronašli su vlas crvenkastoplave kose. Sumnjalo se da je kosa pripadala samom Džefersonu, a taj pronalazak pokrenuo je više od deceniju dugu DNK istragu koja sada pruža deo slagalice koji je dugo nedostajao kada je reč o Džefersonovom odnosu sa Sali Hemings, porobljenom ženom koja je živela u njegovom domaćinstvu.
Nakon godina provedenih u rekonstrukciji DNK fragmenata, naučnici su došli do najuverljivijih dokaza do sada da je Džeferson, jedan od osnivača Sjedinjenih Američkih Država, bio i otac dece koju je imao sa Hemings. O njihovoj vezi dugo se nagađalo, ali ona nikada nije bila definitivno dokazana. Kako je ova istraga tekla opisano je u knjizi History by a Hair: Thomas Jefferson, Sally Hemings & Solving a 200-Year-Old Mystery („Istorija po jednom vlasu: Tomas Džeferson, Sali Hemings i rešavanje misterije stare 200 godina“), čiji je autor Ričard Kjurin, ugledni naučnik i ambasador sa posebnim ovlašćenjima pri instituciji „Smitsonijan“. Knjiga je objavljena 22. septembra.
Poređenje s drugim potomcima
Kjurin je i prvi autor rada koji opisuje metode pomoću kojih su istraživači povezali bivšeg američkog predsednika sa potomcima Sali Hemings, što je podrazumevalo detaljno proučavanje genetskih stabala porodica Džeferson i Hemings. Rad je 21. septembra objavljen na platformi za preprint radove bioRxiv, ali još nije prošao stručnu recenziju.
Osim što su testirali vlas pronađen u Bibliji, istraživači su prikupili i genetski materijal iz više potvrđenih uzoraka Džefersonove kose koji se čuvaju u zbirci institucije „Smitsonijan“. Zatim su ga uporedili sa DNK potomaka iz više porodičnih linija: Džefersona i njegove supruge Marte, Džefersonovog brata Randolfa, kao i dvojice Hemingsinih sinova, Estona i Medisona. (Hemings je imala četvoro dece koja su doživela odraslo doba, ali su samo Eston i Medison tvrdili da im je Džeferson bio otac.)
Podudarnosti u DNK ukazuju na verovatnoću od 99,96 odsto da je Tomas Džeferson bio otac najmanje jednog deteta Sali Hemings.
Prethodno je genetička studija iz 1998. godine, koju je predvodio pokojni Judžin Foster, penzionisani profesor patologije sa Univerziteta Tafts i Univerziteta Virdžinija, tvrdila da dokazuje Džefersonovo očinstvo Hemingsine dece. Ta studija je otkrila redak haplotip – kombinaciju gena – na Y hromozomima muškaraca koji su poticali od Džefersonovog strica. Isti haplotip pronađen je i kod potomaka Sali Hemings. Međutim, mnogi stručnjaci doveli su u pitanje Fosterovu tvrdnju iz jednog veoma važnog razloga, rekao je Kjurin za CNN.
Doći do DNK Džefersona
„On nije imao DNK Tomasa Džefersona“, rekao je Kjurin. „Nije imao nešto sa čime bi mogao direktno da uporedi žive potomke porodice Džeferson sa Medisonom Hemingsom i Estonom Hemingsom i drugima koji su možda bili potomci Tomasa Džefersona.“
Kritičari studije iz 1998. godine tvrdili su da Fosterovi dokazi samo povezuju potomke Sali Hemings sa muškarcem iz loze porodice Džeferson, ali ne nužno i sa bivšim predsednikom.
„Pomislio sam: ako možemo da dođemo do DNK Tomasa Džefersona, mogli bismo da je koristimo kao osnovu za poređenje sa različitim potomcima i da tako zaista pouzdano rešimo to pitanje“, rekao je Kjurin.
Kosa koja je bila „ćorsokak“
Kjurin i njegov tim u početku su bili razočarani kada su shvatili da vlas pronađen u Bibliji nije bio ključni dokaz kojem su se nadali. Da bi proverili da li je kosa pripadala Džefersonu, uporedili su njenu DNK sa DNK žive žene koja je bila direktni potomak majke Tomasa Džefersona po ženskoj liniji. Očekivali su da će pronaći identičnu mitohondrijsku DNK, odnosno genetski materijal koji se nasleđuje isključivo po majčinskoj liniji. Međutim, nade su im se izjalovile kada se ispostavilo da se dva uzorka ne podudaraju.
Ipak, uspeli su da dođu do drugih uzoraka kose koji su prema dokumentaciji pripadali Tomasu Džefersonu. Ti uzorci, uključujući i pramen odsečen na njegovoj samrtnoj postelji, nalazili su se u paketu koji je dostavila Fondacija Tomas Džeferson iz Montičela i ranije nisu bili dostupni za analizu.
Naučnici su rekonstruisali i uporedili istorijske sekvence genoma Džefersona i Hemings sa DNK prikupljenom od 16 živih osoba, među kojima je bilo više potomaka Estona i Medisona Hemingsa. Ove analize pokazale su podudarnosti širom genoma koje povezuju potomke Sali Hemings sa Tomasom Džefersonom.
„Ono što ovu studiju čini toliko snažnom jeste to što istraživači nisu samo upoređivali dva genoma“, rekla je Edaoin Harni, vodeća genetičarka populacija na Istraživačkom institutu kompanije 23andMe. „Umesto toga, prikupili su uzorke DNK od više ljudi iz različitih grana porodičnog stabla.“
Veći broj uzoraka omogućava pouzdanije zaključke u genetičkoj analizi, rekla je Harni, koja nije učestvovala u novom istraživanju. „Proučavanjem obrazaca deljenja DNK među svim tim osobama postalo je moguće precizno utvrditi u kakvom su srodstvu potomci Sali Hemings bili sa Tomasom Džefersonom“, rekla je ona.
Od glasina do potvrde
Šuškanja o Džefersonovoj seksualnoj vezi sa Hemings – koja je bila 30 godina mlađa od njega i polusestra njegove supruge – opstala su više od 200 godina. Prve glasine podstakle su lokalne priče i nagađanja, a dodatno su ih potkrepljivali podaci koji su pokazivali da su se Hemingsine trudnoće vremenski poklapale sa Džefersonovim boravkom na njegovom imanju Montičelo u Virdžiniji. U članku objavljenom 1902. godine u listu Richmond Recorder navodi se da „ne postoji nijedna osoba u okolini Šarlotsvila koja ne veruje u tu priču“, odnosno da je Džeferson bio otac dece koju je Hemings imala.
Iako zaključci Fosterove studije iz 1998. godine nisu bili opšteprihvaćeni, genetički dokazi bili su dovoljno uverljivi da Fondacija Tomas Džeferson dve godine kasnije objavi saopštenje u kojem priznaje „veliku verovatnoću da su Tomas Džeferson i Sali Hemings tokom vremena bili u vezi koja je dovela do rođenja jednog, a možda i sve poznate dece Sali Hemings“.
Iako je pitanje Džefersonovog očinstva nad potomcima Sali Hemings možda konačno dobilo odgovor, ostalo je još jedno pitanje: Čija je kosa bila pritisnuta između stranica Džefersonove Biblije? Istraživači su prikupili dovoljno fragmentarnih genetskih podataka da utvrde da je pripadala ženskoj osobi iz porodice Džeferson, ali to je bilo sve što su uspeli da saznaju, rekao je Kjurin.
„To je poput delimičnog otiska prsta“, objasnio je. „To je i dalje misterija koja nije rešena.“
